Back

ⓘ Bitka na Sutjesci juna 1943. godine je bila odlučujuća bitka pete neprijateljske ofenzive kojom su jugoslovenski partizani izvršili proboj iz osovinskog obruča, ..



                                               

Sutjeska (film)

Za ostala značenja vidi Sutjeska Sutjeska je jugoslavenski ratni film snimljen godine 1973. Povodom tridesetogodišnjice bitke na Sutjesci. Snimljen je u Nacionalnom parku Sutjeska i važi za jedan od najskupljih filmova u istoriji kinematografije SFR Jugoslavije. Poznat je i po tome što je Josip Broz Tito aktivno sudjelovao u njegovom snimanju, inzistirajući da njegov lik tumači poznati britanski glumac Richard Burton te po tome što je osobno nadgledao snimanje scene koja rekonstruira njegovo ranjavanje u bici.

                                               

1. brdska divizija (Njemačka)

1. brdska divizija ili 1. gorska divizija je bila elitna jedinica Vermahta, sa velikim borbenim iskustvom, na mnogim evropskim ratištima. Prva brdska divizija učestvovala je u napadima vojske Trećeg rajha na Poljsku, Francusku, Kraljevinu Jugoslaviju i SSSR. Divizija je brojala oko 20.000 ljudi. Najveći deo rata provela je na Istočnom frontu. Divizija je ostala upamćena po osvajanju najvišeg vrha Evrope, Elbrusa na Kavkazu, kao i po brojnim ratnim zločinima počinjenim nad Albancima, Grcima, Jugoslovenima, bivšim saborcima Italijanima, i drugim narodima.

                                               

Ivka Rutić

Ivka Rutić je bila jugoslovenska filmska i pozorišna glumica. Bio je udata za glumca Jožu Rutića, sa kojom je zajedno bila u partizanima. U toku bitke na Sutjesci, juna 1943. godine, rodila se njihova ćerka Dina Rutić, koja je takođe bila glumica i supruga glumca Zorana Radmilovića.

                                               

Sam (film, 1959)

Sam je jugoslavenski crno-bijeli ratni film snimljen 1959. u režiji Vladimira Pogačića. Radnja se događa za vrijeme bitke na Sutjesci u Drugom svjetskom ratu i prikazuje partizansku jedinicu koja se našla odvojena od glavnine, te koja se, gonjena od nadmoćnijeg neprijatelja, pokušava probiti kroz njemački obruč. Sam su kasniji kritičari isticali kao jedan od primjera evolucije žanra koji će kasnije postati poznat kao partizanski film, odnosno zbog scenarija koji je naglasak stavljao na psihološko profiliranje pojedinačnih likova, umjesto dotadašnje "sirove" ideološke propagande.

                                               

Kroz granje nebo

Kroz granje nebo je jugoslovenski crno-beli ratni film snimljen 1958. godine u režiji Stoleta Jankovića. Temelji se na istoimenoj pripovetci Antoniaj Isakovića, koji je takođe napisao scenario. Radnja se događa za vreme bitke na Sutjesci i prikazuje kako se grupa ranjenika našla odsečena od glavnine partizanskih snaga, te pokušava preživeti mučena glađu, žeđu, očajem i progonom od strane nemačkih esesovaca. Kroz granje nebo je dobio nekoliko nagrada na Filmskom festivalu u Puli. Sledeće godine je predstavljao Jugoslaviju na prvom međunarodnom filmskom festivalu u Moskvi.

                                               

Dunja (kratki film)

Dunja je jugoslovenski kratki partizanski film snimljen 1980. godine u režiji Krese Sidika, a po scenariju Mihajla Sekulića. Radnja se događa za vrijeme bitke na Sutjesci i prikazuje grupu ranjenih partizana koji su povjereni čoveku po imenu Dunja, koji se o njima mora brinuti neposredno pred proboj partizana iz nemačkog obruča.

                                               

Prateći bataljon Vrhovnog štaba NOVJ

Prateći bataljon Vrhovnog štaba NOVJ je formiran septembra 1941. godine, pod nazivom Straža Glavnog štaba NOPOJ-a. Njegov zadatak je bio obezbeđivanje članova Vrhovnog štaba NOVJ. Od formiranja, septembra 1941, pa do uključivanja u sastav Gardijske brigade, oktobra 1944. godine, menjao je nekoliko imena: Straža Vrhovnog štaba NOPOJ, od septembra do decembra 1941. Prateći vod Vrhovnog štaba NOPOJ, od decembra 1941. do marta 1942. Straža Glavnog štaba NOPOJ, septembra 1941. Prateći bataljon Vrhovnog štaba NOV i POJ, od novembra 1942. do oktobra 1944. godine Prateća četa Vrhovnog štaba NOP i ...

                                               

Ranjenik (TV serija)

Ranjenik je jugoslovenska televizijska mini-serija u produkciji TV Sarajevo emitovana 1989. godine. Nastala po scenariju Siniše Pavića i u režiji Save Mrmka, Ranjenik je radnjom smješten na područje današnje Bosne neposredno nakon bitke na Sutjesci 1943. godine, a protagonisti su grupa u njoj ranjenih partizana koja pokušava preživjeti krijući se po selima.

                                               

Jovo Kapičić

Jovan Kapičić - Jovo Kapa bio je organizator narodnooslobodilačke borbe i narodni heroj Jugoslavije, koji je u posleratnoj vlasti obavljao više značajnih funkcija.

                                               

1973. na filmu

1973. godina bila je vrlo značajna za filmsku umjetnost te je uključivala razne klasike, kao što su Američka noć, Američki grafiti, Amarcord, Serpico, Sestre, Egzorcist, Westworld, Fantastični planet, Badlands, Moje ime je Nobody, Mjesec od papira, Šakalov dan, Sveta planina, Žalac, Divlje ulice, The Wicker Man, The Long Goodbye, U zmajevom gnezdu, Soylent Green, Tursko voće, Pat Garrett & Billy the Kid i Pustolovine rabina Jacoba. Na području Jugoslavije, značajniji filmovi bili su Predstava Hamleta u selu Mrduša Donja, Jesenje cvijeće, Žuta, Živjeti od ljubavi, Leptirica, Kužiš stari moj ...

                                               

Bitka na Avali oktobra 1944.

Bitka na Avali između Vermahta, sa jedne strane, i jugoslovenskih partizana i Crvene armije, sa druge, trajala je od 17. oktobra do 20. oktobra 1944. godine, paralelno sa uličnim borbama za oslobođenje Beograda. Borbe na Avali vođene su danonoćno i karakterisale su se velikom upornošću i žestinom sa obje strane.

                                               

Sutjeska (Zemun)

Sutjeska se nalazi zapadno od starog gradskog jezgra Zemuna. Graniči se sa naseljima Sava Kovačević na zapadu ograničena Šilerovom ulicom, Gornji Grad na severu Ugrinovačka ulica, Vojni Put I na jugozapadu Pazovački put, dok Prvomajska ulica označava južnu granicu naselja.

Bitka na Sutjesci
                                     

ⓘ Bitka na Sutjesci

Bitka na Sutjesci juna 1943. godine je bila odlučujuća bitka pete neprijateljske ofenzive kojom su jugoslovenski partizani izvršili proboj iz osovinskog obruča, rasturivši njemačke snage u blizini rijeke Sutjeske u jugoistočnoj Bosni.

Jedinice NOVJ vodile su ogorčene borbe od 27. maja do 15. juna da bi probile neprijateljski obruč. Do 31. maja je sedam brigada prikupljeno na prostoru između Pive i Sutjeske. Prvi pokušaji, 5. i 7. juna, da se front neprijatelja probije u donjem toku Sutjeske, nisu uspeli. Proboj preko nabujale Sutjeske, u njenom srednjem toku, kod Tjentišta, izvršila je 1. proleterska divizija.

10. juna, u ranim jutarnjim satima, Prva proleterska divizija je razbila borbenu grupu Höhne i probila neprijateljski obruč na Sutjesci. Uspeh 1. proleterske divizije 10. juna bio je od presudnog značaja za čitav ishod tridesetodnevne bitke na Sutjesci. Njenim prodorom kroz Zelengoru ka Jahorini bio je osujećen neprijateljski plan okruženja i uništenja glavne operativne grupe, i stvoreni su uslovi za izvlačenje svih ostalih partizanskih snaga. Naredne noći Sutjesku je prešao i Vrhovni štab sa 2. proleterskom divizijom. Odsečena 3. divizija je zajedno s ranjenicima desetkovana u proboju preko Sutjeske 13. juna.

Delovi bolnice su ostali okruženi - poubijani su bez milosti, ranjenici i liječničko osoblje. Ukupno je stradalo oko 7.500 partizana, više od trećine koji su ušli u borbe. Gotovo polovinu poginulih partizana na Sutjesci čine Dalmatinci. Među palim borcima je bilo 597 partizanki, što je "nezabilježeni primjer gubitaka žena-boraca u istoriji ratovanja". I pored gladi, teških gubitaka, ekstremnih fizičkih napora i neprekidnih borbi snage NOVJ zadržale su visok moral i borbenost, što im je priznao i neprijatelj. Njemački glavnokomandujući general Rudolf Lüters je u svom izvješću opisao "komunističke pobunjenike" kao "dobro organizirane, vješto vođene i s borbenim moralom koji izaziva čuđenje".

Operacija Schwarz je završena 15. juna 1943. godine probojem glavnine snaga NOVJ u Bosnu. Odmah po proboju iz obruča NOVJ je prešla u protuofenzivu u istočnoj Bosni, čisteći osovinske utvrde u Vlasenici, Srebrenici, Olovu, Kladnju i Zvorniku tokom slijedećih 20 dana.

Švarm ocenjuje da je partizansko izvlačenje i proboj bila čista pobjeda, ravna čudu. Niti jedna partizanska jedinica nije se predala, niti jedna nije dezertirala. U SFRJ, Sutjeska je postala simbol izuzetnog požrtvovanja, hrabrosti i moralne čvrstine u najtežim iskušenjima.

                                     

1. Nemačka ofanziva

Operacija Schwarz, poznata kao peta neprijateljska ofenziva, je bila udružena osovinska operacija sa ciljem razoružanja četnika i uništenja jugoslavenskih partizana na teritoriji okupirane Jugoslavije, tokom Drugog svjetskog rata, tokom svibnja i lipnja 1943. godine. Nijemci su imali za cilj razbiti grupe otpora i čvrsto posesti jadransko zaleđe, usled nastupanja Saveznika u Sredozemlju. Sile Osovine su pod Njemačkim zapovjedništvom okupile oko 127.000 vojnika i oklopnih vozila, uključujući Njemačke, Talijanske, Endehazijske i Bugarske, te preko 300 zrakoplova, protiv 18.000 vojnika Jugoslavenske Narodnooslobodilačke vojske.

Ne sluteći ofanzivu većih razmera, Vrhovni štab NOVJ je 14. maja naredio 2. proleterskoj diviziji da oslobodi Kolašin, a 1. proleterskoj da zauzme Ribarevine i preseče komunikacije Bijelo Polje - Berane. Obe divizije su 15. maja krenule da izvrše naređenja. Međutim, nemački komandant za Jugoistok izdao je zapovest za koncentrični napad 15. maja protiv svih oružanih jedinica na ovom prostoru. Istog dana, na istom mestu, u isto vreme, obe strane su počele da ostvaruju svoje zamisli. Rano 15. maja 1943. godine sudarile su se 1. brdska nemačka divizija i jedinice 1. i 2. proleterske divizije - počela je bitka na Sutjesci.

Pošto je otpor Nemcima prilikom masovnog hapšenja četnika izostao, borbe su počele 15. maja, sa partizanima na prostoru Sandžaka i severne Crne Gore. Po vatri, upornosti neprijatelja, sadejstvu pešadije, artiljerije, tenkova i avijacije, komandant 1. proleterske divizije Koča Popović je procenio da to nije samo ispad ili" kršenje sporazuma "sa Nemcima, već dobro pripremljena ofanziva.

U kratkom roku, snage osovine su uspele da opkole Glavnu operativnu grupu Vrhovnog štaba NOVJ na teškom planinskom području Durmitora. Time su snagama NOVJ nametnuli dugotrajne iscrpljujuće borbe, koje su bile suprotne taktici partizanskog ratovanja i, s obzirom na odnos snaga u ljudstvu i tehnici, krajnje nepovoljne po NOVJ. Partizanske snage našle su se zatvorene na malom prostoru neprekidno tučene artiljerijskim i vazduhoplovnim snagama, trpeći ogromne gubitke, bez izvora hrane. 9. juna su Njemci umalo uspjeli likvidirati partizanskog komandanta Tita kad je od eksplozije ranjen u ruku.

                                     

2. Partizani u obruču

Na mestima: Tjentište, Ljubin Grob, Vučevo, Bare, Ličke Kolibe, Košuta, Popov Most, Milinklade, Suha, Vrbnica, Maglić i Volujak, koja leže u dolini reke Sutjeske skoro mesec dana su se vodile teške i krvave borbe u drugoj fazi operacije "Švarc", pa je bitka zbog ovih mesta koja leže u dolini reke Sutjeske i dobila naziv "Bitka na Sutjesci".

Operativna glavnina NOVJ je imala i centralnu bolnicu sa oko 3000 ranjenika, od kojih su 1000 bili tifusari.

U napad preko Pive i Vučeva u dolinu Sutjeske upućena je Prva proleterska divizija. Kao dominirajuća tačka trebalo je posesti brdo Vučevo, napraviti koridor za slobodni prolaz preko Sutjeske, pravcem Zelengore i dalje u Bosnu. I Nemačka komanda je predvidela takvu mogućnost, pa je poslala prethodnicu da zauzme Vučevo. U borbi prsa u prsa, snage Prve proleterske divizije su uspele da zbace Nemce i zagospodare ovom dominirajućom tačkom. Nemci su zatim počeli zaposedati čitavu dolinu Sutjeske", od Tjentišta do njenog ušća u Drinu kod Čelebića. Tim pravcem je prodirala i 7. SS divizija "Princ Eugen" koja je opkoljavala glavninu snaga i centralnu bolnicu. Početkom juna počela je prava drama na Sutjesci.

Pošto je pokušaj proboja fronta preko Foče propao, Vrhovni štab je morao da se vrati na početne položaje, što su Nemci iskoristili da naprave još čvršći obruč. Tako se prvih dana juna čitav Vrhovni štab našao u obruču, zajedno sa centralnom bolnicom u dolini Sutjeske. Tito je 3. juna sa Vrhovnim Štabom prešao Pivu kod Mratinca. Istog dana na sednici Vrhovnog štaba se diskutovalo o položaju grupacije NOVJ sa bolnicom.

Pored svakodnevnih borbi, kanjon Sutjeske su svakodnevno zasipali avioni bombama i to u vrlo niskom letu. Naročito su veliki gubici bili u redovima Druge dalmatinske brigade koja se sukobljavala sa jačim snagama 117. divizije. U operativnom dnevniku Nemačke komande stoji da je u borbi kod Gackog za jedan dan poginulo 200 partizana i 50 Nemaca.

U teškoj situaciji po Vrhovni štab i čitavu glavninu, odlučeno je da se čitava operativna grupa podeli na dva dela: Prvu grupu bi činilo deset brigada Prve i Druge proleterske divizije, koje su već forsirale Pivu, a drugu grupu šest brigada Treće udarne i Sedme banijske divizije sa centralnom bolnicom koje su se nalazile istočno od Pive. Prva grupa je trebala da se probije preko Sutjeske na severozopad, a druga s centralnom bolnicom preko reke Tare natrag u Sandžak.

Na prostoru oko kanjona Sutjeske i Suhe počele su žestoke borbe za okolne visove, koji su naizmenično padali u ruke i jednih i drugih. Napravljen je prostor od 5–6 km za prolaz glavnine snaga. Tu su trebali krenuti i ranjenici.

Prva proleterska divizija je krenula preko Milinklada i 8. juna 1943. izbila u rejon Lučkih i Vrbničkih koliba na Zelengori. Druga proleterska divizija je imala manje sreće. Na mestu Bare, nedaleko od Volujaka bilo je poprište krvavih borbi sa jedinicama 118. nemačke divizije. Naročito je stradala Druga dalmatinska brigada. Samo u jednom danu poginulo je preko 600 boraca. Ostao je manji vod koji je poslao poruku Vrhovnom štabu da će se svi borci boriti do poslednjeg. Nemački udari na Barama i Košuti su bili još žešći.

Naročito teška situacija bila je na sektoru druge grupe, koja se sa centralnom bolnicom probijala neuspešno preko Tare u Sandžak. Zato je Vrhovni štab naredio da druga grupa krene sa njom zajedno preko Vučeva i Sutjeske. To je iziskivalo nekoliko dana, pa je obruč bio još čvršće stegnut. I pored predloga komandanta Prve proleterske divizije Koče Popovića da se sve snage probiju u pravcu gde se probijala Prva proleterska divizija, Vrhovni štab je ostao da čeka drugu grupu koju je predvodio Sava Kovačević.

U velikom obruču u kome se tada nalazio Vrhovni štab, javljeno je da je 9. juna 1943. godine Tito ranjen na brdu Milinklade na planini Ozren. Pukovnik Savo Orović je svojim fotoaparatom ovekovečio ovaj događaj pored jedne pećine, gde se skrivao Vrhovni štab. U istom napadu, poginuo je kapetan Bil Stjuart, Đuro Vujović, titov lični patilac i još nekoliko partizana.

Da bi se spasla glavnina snaga i centralna bolnica naređeno je bilo da se posednu dominirajuće kote "Velika Košuta" i "Ljubin Grob", koje su se još nazivale "koridori spasa". Za Košutu je bila određana Sedma brigada Druge proleterske divizije, dok je Četvrta proleterska crnogorska NOU brigada branila Ljubin Grob. Tu je poginuo i komandant Četvrte crnogorske brigade Vasilije Đurović Vako.

                                     

3. Proboj iz nemačkog obruča

Koča Popović je došao na smelu ideju da diviziju" provuče "besputicom ispod stena Lastve i Ozrena, prema Krekovima, pored Košura, posednutog jakim snagama 118. nemačke divizije, a onda preko Hrčave na Lučke kolibe. Prolaz je bio rizičan - neprijatelju ispred nosa! Bez ičije suglasnosti i odobrenja, po sopstvenom nahođenju, nakon što je manjim grupama ispitao njemačke položaje, komandant Prve proleterske divizije naredio je 9. juna proboj na jedinom mogućem mjestu – Balinovcu.

Pre početka glavnog boja naređeno je da se zakopa sve teško oružje, spali arhiva i svi konji zakolju za ishranu boraca. Koča Popović je, nakon delimičnog uspeha velikog napada 5/6. VI na Košur, Borovno i Popov Most, već sedmog sa svoje dve brigade prodro u srce Zelengore. Tu je ostao narednih dana, prateći kako se prostor sužava i nemačke kolone napreduju iz svih pravaca. Njegovu ideju energičnog i brzog prodora sa Zelengore na sever Tito nije odobrio. Već 9. VI Koča se sa svoje dve brigade našao pod udarom glavnine 369. pešadijske divizije sa severa kg Höhne, istoka kg Wertmüller i zapada kg Fischer.

Devetog posle podne Koča je došao do zaključka da je dalje čekanje pogubno, poslao Titu kurira sa porukom da on odlazi na sever, i da preporučuje da krenu za njim. Prema njegovoj zamisli, nemački položaji trebalo je da budu bezobzirno pregaženi, i da se preko njih bez i najmanjeg zadržavanja, nastupanje nastavi u najvećem mogućem tempu. Koča se pobrinuo da obrazloženje o presudnom značaju ove borbe dopre do svakog borca i komandira.

Prvi tračak nade za izvlačenje iz obruča načinjen je 10. juna u ranim jutarnjim satima, kada je Prva proleterska brigada kod sela Balinovac u jurišu pregazila borbenu grupu Höhne. Uspehu operacije veoma je doprineo komandant Danilo Lekić.

Komandant 1. proleterske divizije Koča Popović poslao je 10. juna depešu Vrhovnom komandantu Titu:

Istovremeno, Treća krajiška brigada razbila je bataljon borbene grupe Fischer. Borci su jurnuli uz brdo Pliješ 1642 sa željom da otmu pukovsku zastavu, ali je zamanik komandanta divizije Vaso Jovanović naredio da se bez zadržavanja grabi napred, na sever, prema cesti Foča-Kalinovik. Tokom sledećeg dana obe brigade pregazile su reorganizovane ostatke borbene grupe Höhne, razbile borbenu grupu Wertmüller koja je pokušala da se umetne sa istoka, i naterali u bekstvo iz poslednje rezerve izvučena pojačanja.

Za 48 sati dve brigade savladale su izrazito težak teren sa rastojanjem od 20 km vazdušne linije, praktično neprekidno savlađujući otpor osam puta brojnijeg neprijatelja, koji je učestalo pokušavao protivnapade, stalno privlačeći i uvodeći nove snage. O ovom proboju je javio Berlinu i general Ler, ali ga je nazvao lokalnim probojem.

Prva proleterska divizija u rejonu Miljevine je razbila i drugi neprijateljski obruč i omogućila proboj iz okruženja svih jedinica. Vrhovni štab, 2. proleterska, 7. divizija i delovi bolnice - svi su pošli za 1. proleterskom divizijom. Jedinice prve proleterske divizije su štitile prolaz jedinicama koje su išle za njima. 12. juna brigade su već ovladale putem Foča - Kalinovik, sa pristizanjem ostalih brigada ostvarena je kohezija cele Operativne grupe Vrhovnog Štaba. 12. juna zauzeto je selo Rataj i tako još više proširena pukotina u nemačkom obruču. 13. VI, razbijajući sve delove 369. divizije koje je štab uspevao da sastavi, glavnina Operativne grupe prešla je put Foča - Kalinovik, razbivši tako i poslednju nadu Nemaca da će okružiti.

Takve sreće nije bila Treća udarna divizija Save Kovačevića s glavninom centralne bolnice koja je ostala u neprijateljskom obruču u dolini Sutjeske, gde su se nalazile 7. SS, 118, 1. brdska divizija i italijanska divizija "Ferara". Na Tjentištu je 12. juna izbrojano 214 mrtvih partizana, a 34 su zarobljeni. 13. juna počeo je odlučujući prodor ove grupe. Divizija je podeljena na nekoliko delova i probijala se duž reke Sutjeske samostalno. U jednom od takvih juriša, nadomak zidina spaljenog sela Krekova poginuo je Sava Kovačević. Uz velike gubitke, Treća divizija se probila u dolini Sutjeske i uskoro priključila ostalim jedinicama na Zelengori.

14. juna prodorom prema Zelengori, glavnina NOVJ s Vrhovnim štabom i delom ranjenika je uspela izaći iz obruča i poći za Bosnu.

Već 15. juna je komandant 1. proleterske divizije Koča Popović konstatovao u depeši da je neprijatelj na njihovom pravcu razbijen i" očevidno nije sposoban za krupnije ofanzivne operacije ". Istog dana, komandant nemačkih trupa, general Liters, zaključio je da je ofanziva završena.



                                     

4. Pokolj ranjenika na Sutjesci

Većina borbeno sposobnih partizana je uspela da se izvuče iz nemačkog obruča. Ali nepokretni ranjenici su ostavljeni da čekaju najgore.

14. juna 1943, njemačke jedinice pobile su oko hiljadu i dvjesta partizanskih ranjenika: otkrivali su njihove grupe psima, pratili tragove, češljali vrtače, šume, pećine. Većinu nepokretnih ranjenika njih oko 700 partizani su sakrili u Pivskoj Planini, sa bolničarkama. Međutim, Nemci su ih, pretraživši teren sa psima tragačima, likvidirali gotovo do poslednjeg, zajedno sa bolničarkama.

U nemačkom izveštaju piše da su svi poubijani, jer je većina bila zaražena tifusom. Najveći deo pronađenih partizana iscrpljenih boraca i ranjenika Nemci su na mestu poubijali. Sumarni izveštaj 1. brdske divizije za jun kaže da je samo u rejonu te jedinice: Zarobljeno: 498, od toga streljano 411."

Postoji nemačko svedočanstvo da je major Strecker, komandant 3. bataljona 738. puka, dao naređenje za likvidaciju svih nepokretnih ranjenika:

Četnici su takođe pretraživali teren i klali partizanske ranjenike sa Sutjeske, pa su juna 1943. godine u selima Jelaču i Vrbnici zaklali dr Simu Miloševića i hrvatskog pesnika Ivana Gorana Kovačića.

                                     

5. Gubici

Bitka na Sutjesci je nanela velike gubitke jedinicama NOVJ:

  • 7. divizija: 1349 poginulih od 2547 boraca ukupno, ili 52.96%
  • 3. divizija: 1554 poginulih od 4664 boraca ukupno, ili 33.32% računajući i 3. bat. 10. herc. brigade
  • 2. divizija: 2605 poginulih od 8106 boraca ukupno, ili 32.14% računajući jedinice pod njenom komandom 10. juna
  • 1. divizija: 1514 poginulih od 5041 boraca ukupno, ili 30.03%

Tokom bitke je poginulo preko sedam tisuća boraca NOVJ. Na Sutjesci su ginuli borci gotovo iz svih krajeva Jugoslavije: Dalmatinci i drugi hrvatski partizani, Srbijanci, Crnogorci, Bosanci. Poginuli su mnogi partizanski komandanti i istaknuti revolucionari: Sava Kovačević, Vasilije Đurović Vako, Nikola Nino Marković, Veselin Masleša, dr Sima Milošević, Nurija Pozderac, Ivan Goran Kovačić, Olga Popović-Dedijer, Pero Ćetković, Moma Stanojlović, Vido Burić, Risto Perović, Boriša Kovačević i mnogi drugi.

Nemci su na Sutjesci imali oko hiljadu mrtvih. Talijani i domobrani kvislinške NDH imali su još oko hiljadu mrtvih.

                                     

5.1. Gubici Struktura poginulih partizana

Ukupan broj poginulih partizana u bici iznosi - 7.454 boraca 6.946 muškaraca i 597 žena, od kojih su njih 352 bile bolničarke. Nacionalni sastav partizanskih boraca bio je sledeći: Srbi - 11.851; Hrvati 5.220; Crnogorci - 3.295; Muslimani - 866; Jugosloveni - 757; Jevreji - 74; Slovenci - 21 i druge nacionalnosti 21.

Najveći broj partizanskih boraca bio je sa područja Hrvatske - 8.925, od čega 5.195 iz Dalmacije, a 2.179 sa Banije, zatim Bosne i Hercegovine - 8.293, Crne Gore - 3.337, Srbije - 1.492, Makedonije - 21, Slovenije - 19 i iz inostranstva - 38.

Neka mesta drže apsolutne rekorde po broju učesnika i broju poginulih u bici: Šibenik - 1.316 boraca, poginulo 535; Split - 1.091 borac, poginulo 557; Knin - 568 boraca, poginulo 235; Dvor na Uni - 560 boraca, poginulo 206; Drvar 550 boraca, poginulo 103.

Brigade sa najvećim brojem pogunilih u bici su bile: Druga dalmatinske udarna brigada - 764 borca; Prva dalmatinska udarna brigada - 564 boraca; Treća dalmatinska udarna brigada - 531 borac; Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada - 456 boraca; Prva proleterska udarna brigada - 409 boraca; Peta proleterska crnogorska udarna brigada - 396 boraca, Sedma banijska udarna brigada - 365 boraca i Druga proleterska udarna brigada - 360 boraca.



                                     

5.2. Gubici Poznati pali borci

Od ukupno 22.148 partizanskih boraca, koliko je učestvovalo u bici na Sutjesci, njih 258 je odlikovano Ordenom narodnog heroja, kao i 16 partizanskih brigada koje su se posebno istakle u bici. Od 7.454 poginulih boraca njih 45 je proglašeno za narodne heroje.

Spisak istaknutih ličnosti Narodnooslobodilačkog pokreta i narodnih heroja, koji su poginuli tokom bitke na Sutjesci:

                                     

6. Ratni zločini

Težak ratni zločin bitke na Sutjesci predstavlja masovno ubijanje oko 1200 partizanskih ranjenika. Pored toga, ubijen je veliki broj civila. Na primer, u mestu Dola u Pivi samo 7. juna esesovci su pobili 520 meštana, među kojima i 106 djece.

Nemci su, po naređenju, meštane ubijali masovno i bezobzirno, kao na primer u selu Grab:

                                     

7. Ishod bitke i posledice

Nakon nekoliko prvih optimističkih izvještaja, Nijemcima je ubrzo postalo jasno da su izgubili u bici na Sutjesci: glavnina NOVJ ne samo da se probila, već je i ostala operativna, sposobna i spremna za daljnje borbe.

Čim je probijen obruč, već 14. juna Štab 1. proleterske divizije daje zadatak brigadama da ofanzivno dejstvuju, da pređu na teren istočne Bosne i da pri prelazu usput unište železničku prugu i objekte na pruzi Sarajevo - Višegrad.

Probojem obruča na Balinovcu i Miljevini i uspešnim prelazom komunikacija u dolini Prače otvorile su se široke perspektive za ofanzivno dejstvo. Male neprijateljske snage u garnizonima istočne Bosne postale su lak i brz plen 1. proleterske divizije, koja je posle Sutjeske, iako znatno proređena i umorna, dejstvovala kao da je u punom sastavu. Divizija je nezaustavljivo nastavila nastupanje na sever, razbijajući ustaške bataljone, domobranske jedinice i razbacane četničke grupe. Istovremeno, Štab 1. divizije je dobio naređenje Vrhovnog štaba NOVJ 1. jula u 10.40 sati:

Prema izjavi Vasa Jovanovića, načelnika Štaba divizije, svi u Štabu divizije su mislili da je Koča smenjen. U diviziji je bila velika žalost, bilo je i onih koji su plakali. Izgledalo je da je komandant Koča napravio podvig, probio nemački obruč na Balinovcu, katastrofu na Sutjesci pretvorio u trijumf - i smenjen! I sam Koča je smatrao da je smenjen. Međutim, Vrhovni komandant Tito, posle razgovora u Plahovićima, vratio ga je na položaj komandanta 1. divizije.

Neki u Vrhovnom štabu, pa i sam Vrhovni komandant, izrekli su mnogo teških reči na račun 1. proleterske divizije - da je pobegla i ostavila druge jedinice i Vrhovnog komandanta. Iako je komandant 369. legionarske divizije smenio komandanta pukovske borbene grupe, majora Henea, čije su jedinice razbijene na Balinovcu, Vrhovni komandant Josip Broz Tito kritikovao je Koču Popovića, koji ih je razbio. Vrhovni komandant nije usvojio predlog da se pohvali 1. proleterska brigada, koja je izvršila proboj.

Istovremeno, Vrhovni štab NOVJ je naredio da se oslobodi Zvornik. Zvornik je bio veoma utvrđen i branilo ga je oko 3.000 vojnika iz nekoliko jedinica ustaša, domobrana i milicije. Štab 1. divizije izdao je 4. jula zapovest za napad na Zvornik toga dana u 22 sata. Grad je oslobođen 5. jula oko podne uz veoma žestoke borbe na svim prilazima i u samom gradu.

U narednom periodu, borbe se nastavljaju sve jačim intenzitetom, uz kontinuirano jačanje partizana. Samo dva i po meseca nakon bitke na Sutjesci došlo je do opšteg ustanka tokom kojeg su partizani oslobodili ogromne delove zemlje.

                                     

8. Spomen područje

Godinu dana nakon bitke, avgusta 1944. razbojištem je prošla jedna partizanska jedinica. Prizor je ovako izgledao:

1974. godine je svečano otvoren memorijalni kompleks Dolina heroja, koji se nalazi u blizini sela Tjentišta, u nacionalnom parku "Sutjeska".

                                     

9. Vanjske veze

  • William Deakin: BOJOVNA PLANINA
  • Nikola KARANOVIĆ: TREĆA KRAJIŠKA BRIGADA U BICI NA SUTJESCI
  • A History of Yugoslavian Reistance in WWII
  • Prikaz bitke na slobodnajugoslavija.org
  • Operation SCHWARZ - Sutjeska offensive
  • Prikaz bitke na vojska.net
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →